(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 213

॥ శ్రీః ॥
3.213. అధ్యాయః 213
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
ధర్మవ్యాధేన కౌశికంప్రతి పౌరుషనిందనన దైవప్రశంసనపూర్వకం సుకృతదుష్కృతయోః సుఖదుఃఖహేతుతాప్రతిపాదనం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

మార్కండేయ ఉవాచ। 3-213-0x(2485)(24327)
ధర్మవ్యాధస్తు నిపుణం పునరేవ యుధిష్ఠిర।
విప్రర్షభమువాచేదం సర్వధర్మభృతాంవర ॥ 3-213-1(24328)
శ్రుతిప్రమాణో ధర్మోఽయమితి వృద్ధానుశాసనం।
సూక్ష్మా గతిర్హి ధర్మస్ బహుశాఖా హ్యనంతికా ॥ 3-213-2(24329)
ప్రాణాంతికే వివాహే చ వక్తవ్యమనృతం భవేత్।
అనృతేన భవేత్సత్యం సత్యేనైవానృతం భవేత్ ॥ 3-213-3(24330)
యద్భూతహితమత్యంతం తత్సత్యమితి ధారణా।
విపర్యయకృతోఽధర్మః పశ్య ధర్మస్య సూక్ష్మతాం ॥ 3-213-4(24331)
యత్కరోత్యశుభం కర్మ శుభం వా యది సత్తమ।
అవశ్యం తత్సమాప్నోతి పురుషో నాత్ర సంశయః ॥ 3-213-5(24332)
విషమాం చ దశాం ప్రాప్తో దేవాన్గర్హతి వై భృశం।
ఆత్మృనః కర్మదోషేణ న విజానాత్యపండితః ॥ 3-213-6(24333)
మూఢో నైకృతికశ్చాపి చపలశ్చ ద్విజోత్తమ।
`న శుభం కర్మ బధ్నాతి పురుషం పాషనిశ్చయం' ॥ 3-213-7(24334)
సుఖదుఃఖవిపర్యాసో యదా సముపపద్యతే।
నైనం ప్రజ్ఞా సునీతం వా త్రాయతే నైవ పౌరుషం ॥ 3-213-8(24335)
యో యమిచ్ఛేద్యథా కామం తం తం కామం స ఆప్నుయాత్।
యది స్యాదపరాధీనం పౌరుషస్ క్రియాఫలం ॥ 3-213-9(24336)
సంయతాశ్చాపి దక్షాశ్చ మతిమంతశ్చ మానవాః।
దృశ్యంతే నిష్ఫలాః సంతః ప్రహీణాః సర్వకర్మభిః ॥ 3-213-10(24337)
భూతానామపరః కశ్చిద్ధింసాయాం సతతోత్థితః।
వంచనాయాం చ లోకస్య స సుఖేనైవ యుజ్యతే ॥ 3-213-11(24338)
అచేష్టమపి చాసీనం శ్రీః కంచిదుపతిష్ఠతి।
కశ్చిత్కర్మాణి కుర్వన్హి న ప్రాప్యమధిగచ్ఛతి ॥ 3-213-12(24339)
దేవానిష్ట్వా తపస్తప్త్వా కృపణైః పుత్రగృధ్నుభిః।
దశమాసధృతా గర్భా జాయంతే కులపాంసనాః ॥ 3-213-13(24340)
అపరే ధనధాన్యైశ్చ భోగైశ్చ పితృసంచితైః।
విపులైరభిజాయంతే లబ్ధాస్తైరేవ మంగలైః ॥ 3-213-14(24341)
`న దేహజా మనుష్యాణాం వ్యాధయో ద్విజసత్తమ'।
కర్మజా హి మనుష్యాణాం రోగా నాస్త్యత్ర సంశయః ॥ 3-213-15(24342)
ఆధిభిశ్చైవ బాధ్యంతే వ్యాలైః క్షుద్రమృగా ఇవ।
వ్యాధయో వినివార్యంతే మృగా వ్యాధైరివ ద్విజ ॥ 3-213-16(24343)
యేషామస్తి చ భోక్తవ్యం గ్రహణీరోగపీడితాః।
న శక్నువంతి తే భోక్తుం చేష్టితం పూర్వకర్మయా ॥ 3-213-17(24344)
అపరే బాహుబలినః క్లిశ్యంతి బహవో జనాః।
దుఃఖేన చాధిగచ్ఛనతి భోజనం ద్విజసత్తమ ॥ 3-213-18(24345)
ఇతి లోకమనాక్రందం దేహశంకాపరిప్లుతం।
స్రోతసాఽసకృదాక్షిప్తం హ్రియమాణం బలీయసా ॥ 3-213-19(24346)
న ంరియేయుర్న జీర్యైయుః సర్వే స్యుః సర్వకామికాః।
నాప్రియం ప్రతిపశ్యేయుర్విధిశ్చ యది నో భవేత్ ॥ 3-213-20(24347)
ఉపర్యుపరి లోకస్య సర్వో గంతుం సమీహతే।
యతతే చ యథాథక్తి న చ తద్వర్తతే తథా ॥ 3-213-21(24348)
బహవః సంప్రదృశ్యంతే తుల్యనక్షత్రమంగలాః।
మహత్తు ఫలవైషంయం దృశ్యతే కర్మసిద్ధిషు ॥ 3-213-22(24349)
న కేచిదీశతే బ్రహ్మన్స్వయంగ్రాహ్యస్య సత్తమ।
కర్మణాం ప్రాకృతానాం వై ఇహ సిద్ధిః ప్రదృశ్యతే ॥ 3-213-23(24350)
తథా శ్రుతిరియంబ్రహ్మంజీవః కిల సనాతనః।
శరీరమధ్రువం లోకే సర్వేషాం ప్రాణినామిహ ॥ 3-213-24(24351)
వధ్యమానే శరీరే తు దేహనాశో భవత్యుత।
జీవః సంక్రమతేఽన్యత్రకర్మబనధనిబంధనః ॥ 3-213-25(24352)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 3-213-26x(2486)
కథం ధర్మవిదాంశ్రేష్ఠ జీవో భవతి శాశ్వతః।
ఏతదిచ్ఛాంయహం జ్ఞాతుం తత్త్వేన వదతాంవర ॥ 3-213-26(24353)
వ్యాధ ఉవాచ। 3-213-27x(2487)
న జీవనాశోస్తి హి దేహభేదే
మిథ్యైతదాహుర్ంరియతీతి మూఢాః।
జీవస్తు దేహాంతరితః ప్రయాతి
దశార్ధతైవాస్ శరీరభేదః ॥ 3-213-27(24354)
అన్యో హి నాశ్నాతి కృతం హి కర్మ
మనుష్యలోకే మనుజస్ కశ్చిత్।
యత్తేన కించిద్ధి కృతంహి కర్మ
తదశ్నుతే నాస్తి కృతస్య నాశః ॥ 3-213-28(24355)
సుపుణ్యశీలా హి భవంతి పుణ్యా
నరాధమాః పాపకృతో భవంతి।
నరోఽనుయాతస్త్విహ కర్మభిః స్వై-
స్తతః సముత్పద్యతి భావితస్తైః ॥ 3-213-29(24356)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 3-213-30x(2488)
కథం సంభవతే యోనౌ కథం వా పుణ్యపాపయోః।
జాతీః పుణ్యా హ్యపుణ్యాశ్ కథం గచ్ఛతి సత్తమ ॥ 3-213-30(24357)
వ్యాధ ఉవాచ। 3-213-31x(2489)
గర్భాధానసమాయుక్తం కర్మేదం సంప్రదృశ్యతే।
సమాసేన తు తే క్షిప్రం ప్రవక్ష్యామి ద్విజోత్తమ ॥ 3-213-31(24358)
యథా సంభృతసంభారః పునరేవ ప్రజాయతే।
శుభకృచ్ఛుభయోనీషు పాపకృత్పాపయోనిషు ॥ 3-213-32(24359)
శుభైః ప్రయోగైర్దేవత్వంవ్యామిశ్రైర్మానుషో భవేత్।
మోహనీయైర్వియోనీషు త్వధోగామీ చ కిల్బిషైః ॥ 3-213-33(24360)
జాతిమృత్యుజరాదుఃఖైః సతతం సమభిద్రుతః।
సంసారే పచ్యమానశ్చ దోషైరాత్మకృతైర్నరః ॥ 3-213-34(24361)
తిర్యగ్యోనిసహస్రాణి గత్వా నరకమేవ చ।
జీవాః సంపరివర్తంతే కర్మబంధనిబంధనాః ॥ 3-213-35(24362)
జంతుస్తు కర్మభిస్తైస్తైః స్వకృతైః ప్రేత్య దుఃఖితః।
తద్దుఃఖప్రతిఘాతార్థమపుణ్యాం యోనిమాప్నుతే ॥ 3-213-36(24363)
తతః కర్మ సమాదత్తే పునరన్యన్నవం బహు।
పచ్యతే తు పునస్తేన భుక్త్వాఽపథ్యమివాతురః ॥ 3-213-37(24364)
అజస్రమేవ దుఃఖార్తోఽదుఃఖితః సుఖిసంజ్ఞితః।
తతో నివృత్తబంధత్వాత్కర్మణాముదయాదపి ॥ 3-213-38(24365)
పరిక్రామతి సంసారే చక్రవద్బహువేదనః।
స చేన్నివృత్తబంధస్తు విశుద్ధశ్చాపి కర్మభిః ॥ 3-213-39(24366)
తపోయోగసమారంభం కురుతే ద్విజసత్తమ।
కర్మభిర్బహుభిశ్చాపి లోకానశ్నాతి కర్మభిః ॥ 3-213-40(24367)
[స చేన్నివృత్తబంధస్తు విశుద్ధశ్చాపి కర్మభిః।]
ప్రాప్నోతి సుకృతాఁల్లోకాన్యత్రగత్వా న శోచతి ॥ 3-213-41(24368)
పాపం కుర్వనపుణ్యవృత్తః పుణ్యస్యాంతం న గచ్ఛతి।
`పుణ్యం కుర్వన్పుణ్యవృత్తః పుణ్యస్యాంతం న గచ్ఛతి'।
తస్మాత్పుణ్యం యతేత్కర్తుం వర్జయీత చ పాపకం ॥ 3-213-42(24369)
అనసూయుః కృతజ్ఞశ్చ కల్యాణాన్యేవ సేవతే।
సుఖాని ధర్మమర్థం చ స్వర్గం చ లభతే నరః ॥ 3-213-43(24370)
సంస్కృతస్య చ దాంతస్ నియతస్య యతాత్మనః।
ప్రాజ్ఞాస్యానంతరా వృత్తిరిహి లోకే పరత్ర చ ॥ 3-213-44(24371)
సతాం ధఱ్మేణ వర్తేత క్రియాం శిష్టవదాచరేత్।
అసంక్లేశేన లోకస్య వృత్తిం లిప్సేత వై ద్విజః ॥ 3-213-45(24372)
సంతి హ్యాగమవిజ్ఞానాః శిష్టాః శాస్త్రే విచక్షణాః।
స్వధర్మేణ క్రియా లోకే కుర్వాణాస్తే హ్యసంకరాః ॥ 3-213-46(24373)
ప్రాజ్ఞో ధర్మేణ రమతే ధర్మం చైవోపజీవతి।
తస్మాద్ధర్మాదవాప్తేన ధనన ద్విజసత్తమ ॥ 3-213-47(24374)
తస్యైవ సించతే మూలం గుణాన్పశ్యతి యత్ర వై।
ధర్మాత్మా భవతి హ్యేవం చిత్తం చాస్య ప్రసీదతి।
స మిత్రజనసంతుష్ట ఇహ ప్రేత్య చ నందతి ॥ 3-213-48(24375)
శబ్దం స్పర్శం తథా రూపం గంధానిష్టాంస్చ సత్తమ।
ప్రభుత్వం లభతే చాపి ధర్మస్యైతత్ఫలం విదుః ॥ 3-213-49(24376)
ధరమస్య చ పలం లబ్ధ్వా న తుష్యతి మహాద్విజ।
అతుష్యమాణో నిర్వేదమాదత్తే జ్ఞానచక్షుషా ॥ 3-213-50(24377)
ప్రజ్ఞాచక్షుర్నర ఇహ దోషం నైవానురుధ్యతే।
విరజ్యే యథాకామం న చ ధర్మం విముంచతి ॥ 3-213-51(24378)
ఫలత్యాగే చ యతతే దృష్ట్వా లోకం క్రియాత్మకం।
తతో మోక్షే ప్రయతతే నానుపాయాదుపాయతః ॥ 3-213-52(24379)
ఏవం నిర్వేదమాదత్తే పాపం కర్మ జహాతి చ।
ధార్మికశ్చాపి భవతి మోక్షం చ లభతే పరం ॥ 3-213-53(24380)
తపో నిఃశ్రేయసం జంతోస్తస్య మూలం శమో దమః।
తేన సర్వానవాప్నోతి కామాన్యాన్మనసేచ్ఛతి ॥ 3-213-54(24381)
ఇంద్రియాణాం నిరోధేన సత్యేన చ దమేన చ।
బ్రహ్మణః పదమాప్నోతి యత్పరం ద్విజసత్తమ ॥ 3-213-55(24382)
బ్రాహ్మణ ఉవాచ। 3-213-56x(2490)
ఇంద్రియాణీతి యాన్యాహుః కాని తాని యతవ్రత।
నిగ్రహశ్చ కథం కార్యో నిగ్రహస్య చ కిం ఫలం ॥ 3-213-56(24383)
కథం చ ఫలమాప్నోతి తేషాం ధర్మభృతాంవర।
ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన ధర్మం జ్ఞాతుం సుధార్మిక ॥ 3-213-57(24384)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి మార్కండేయసమస్యాపర్వణి త్రయోదశాధికద్విశతతమోఽధ్యాః ॥ 213 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-213-4 ధారణా అవధారణం। నిశ్చయ ఇత్యర్థః ॥
3-213-8 సనీతం గురుశిక్షా ॥
3-213-10 ప్రహీణాః శ్రాంతా అపీత్యర్థః ॥
3-213-13 పుత్రగృధ్రుభిః పుతర్కామైః ॥
3-213-19 అనాక్రందం అసహాయం। ఆక్రందః క్రందనే హ్వానే మిత్రదారుణయుద్ధయోరితి మేదినీ।
స్రోతసా కర్మప్రవాహేణ ॥
3-213-23 స్వీయమపి వస్తు స్వస్యానధీనం ప్రాక్కర్మవశాద్భవతీత్యర్థః ॥
3-213-27 దశార్ధతా పంచత్వం ॥
3-213-27 మోహనీయైస్తామసై। అధః నరకతిర్యక్షు ॥
3-213-33 ప్రేత్య మృత్వా।
3-213-36 దుఃఖాత్మకః ప్రతీఘాతః। దుఖం భోక్తుమిత్యర్థః ॥
3-213-39 నివృత్తబంధో వీతరాగః। తత్ర హేతుః విశుద్ధశ్చేతి ॥
3-213-40 తపోయోగయోః ఆలోచనధ్యానయో సమారంభం ॥
3-213-42 యతేత్ యతేత ॥
3-213-49 ప్రభుత్వం అప్రతిహతేచ్ఛత్వం ॥
3-213-51 అతుష్యమాణః ప్రీతిమలభమానః నిర్వేదం వైరాగ్యం దోషం రాగద్వేషాదికం నానురుధ్యతే తద్వశో న భవతీత్యర్థః ॥
3-213-52 ఉపాయత ఏవ మోక్షే ప్రయతతే నన్వనుపాయాద్దైవమాత్రాశ్రయాదితి యోజనా ॥
3-213-54 తపః జ్ఞానం। నిఃశ్రేయసం మోక్షసాధనం ॥
3-213-57 తేషాం ఇంద్రియాణాం నిగ్రహాదితి శేషః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.